Een web van feiten en theorieën komt je tegemoet van zodra je binnenstapt in Het Entrepot. De komende twee weekends vormt de Brugse zaal het decor van een wel heel bijzondere musical rond de Bende van Nijvel. Musicalvereniging TeamJacques goot het grootste mysterie uit onze vaderlandse geschiedenis in een voorstelling die, naar eigen zeggen, alle musicalprincipes overboord gooit.
“Als kind was ik al heel erg getriggerd door de Bende van Nijvel”, vertelt auteur, componist en regisseur Jonas Jacques. “Als musicalfan was ik ervan overtuigd dat die twee werelden elkaar ergens moesten kunnen ontmoeten. Het idee bleef maar terugkomen, en dan weet ik dat ik het eigenlijk gewoon moest doen.”
Het idee kwam in een stroomversnelling toen Gloria Monserez zich tijdens haar deelname aan De Slimste Mens ter Wereld in 2021 liet ontvallen dat ze in het kader van een eindwerk graag een musical wou maken over de mysterieuze bende. “Ik zat daar naar te kijken en ik dacht: ‘Nee Gloria, dat is mijn idee!'”, lacht Jacques. “Vervolgens ben ik opnieuw boeken en parlementaire verslagen beginnen lezen, en ben ik de eerste extracten beginnen schrijven.”
Jacques was zich vanaf het prille begin bewust van de valkuilen die achter het thema schuilgaan: “Je kan heel snel sensatiegericht gaan schrijven en het verhaal vertellen vanuit een bepaalde hypothese. Dat wilde ik net niet doen. Ik wilde vooral de sfeer die rond het dossier hangt overbrengen op het publiek. Hoe was het voor de mensen om naar de winkel te gaan? Hoe spraken mensen over het dossier? Dat wilde ik vooral vertellen.”
De musical gaat ook de actuele impact van het mysterie niet uit de weg, maar doet dat op een subtiele manier door het bewust afwisselen van werkwoordstijden in verleden en heden. Het scenario haalt bovendien verschillende theorieën en bekende figuren uit het onderzoek, zoals Madani Bouhouche, aan zonder ze ooit volledig uit te spreken of schuldigen aan te wijzen. “We claimen geen antwoorden te hebben. We benoemen de feiten op een heel bedachtzame manier.”
Visuele symboliek
Wanneer het publiek plaatsneemt op de drie tribunes die het speelvlak omsingelen, weerklinkt een hartslag door de zaal. We maken kennis met journaliste Clara, die symbolisch plaatsneemt te midden van alle theorieën. “Clara is een vrij complex personage”, vertelt actrice Lisa Verhaegen. “Enerzijds wil ze de gaten in het dossier heel graag kunnen invullen, maar anderzijds zorgt haar verleden voor innerlijke druk. Ze leeft in een constante emotionele tweestrijd.”
Tijdens haar voorbereiding merkte Verhaegen hoe groot de impact van de Bende van Nijvel is, ook op haar eigen omgeving: “Toen de Bende actief was, had mijn mama net een pasgeboren baby: mijn oudste zus. Ze zat in een postnatale depressie met waanbeelden. De grens tussen de reële terreur en haar eigen angsten vervaagde waardoor ze op een dag in pure paniek een warenhuis uitrende en haar kar liet staan. Die verhalen, die emotionele waarheden, probeer ik toch een stukje mee te nemen.”
Dat het verhaal rond de Bende nog steeds in een waas gehuld gaat, blijkt ook uit de namen van de andere personages. Behalve Merel, een rol voor Eva Bertel, kreeg geen enkel ander personage een naam. Zo geeft Jens Fierens gestalte aan “het dossier”: “Mijn personage gaat heel breed, omdat er zoveel gebeurd is in dat dossier. Het stuk is enkel gebaseerd op de feiten, die we heel gedetailleerd hebben uitgezocht. Het dossier stuurt eigenlijk de personages die het verhaal gaan vertellen. Het wordt bijna een poppenspel.”
Symboliek vormt een rode draad doorheen de voorstelling. Het fysieke touwtrekken tussen Fierens en Verhaegen maakt de onderlinge strijd tastbaar, terwijl schaakstukken letterlijk onder de tafel worden geveegd om de vele doofpotten af te beelden. Rond de dialogen vult het subtiele spel van de andere spelers het spelvlak continu op. Muzikaal zorgt onder meer een opsomming van onderzoeksrariteiten op een strakke, repetitieve piano voor een ongemakkelijke sfeer. “De muziek houden we bewust mysterieus”, vertelt Fierens. “De score is heel gevarieerd. Af en toe raken we de ‘typische musical’ weleens aan, maar eigenlijk hebben we alle musicalprincipes overboord gegooid.”
Toeschouwers mogen zich verwachten aan het onverwachte: “Ik denk dat we mensen gaan verrassen”, besluit Verhaegen. “En dat vind ik misschien nog wel het leukste, dat mensen die hier eventueel binnenkomen met een vooroordeel anderhalf uur later weer vertrekken en zeggen: ‘Amai, dat had ik niet verwacht’.”
De Bende van Nijvel, de musical is nog tot en met 18 oktober te zien in Het Entrepot in Brugge. Tickets en info via teamjacques.be.
